«جانوران دوپامین» اثر استن پرات (که نام واقعیاش احسان پرتوی است)، یکی از مهمترین، تلخترین و در عین حال تأثیرگذارترین ترکهای رپ فارسی در سال ۱۴۰۴ شمسی (۲۰۲۵ میلادی) است. این ترک در آبان ۱۴۰۴ منتشر شد و در کمتر از یک هفته بیش از ۱۵ میلیون بار فقط در تلگرام و اینستاگرام پخش شد؛ عددی که حتی برای رپ تجاری هم دیوانهوار است. اما این ترک تجاری نیست. این ترک یک مشت محکم به صورت همهٔ ماست؛ به صورت نسلی که به جای مواد مخدر، به درد، به خشم، به اعتراض و به حس «زنده بودن در جنگ» معتاد شده است.
استن پرات تا پیش از این ترک، رپری نیمهزیرزمینی بود که بیشتر در شهرستانها شناخته میشد. اهل مشهد است، متولد ۱۳۷۸، کارگر سابق کارخانه، دانشجوی انصرافی رشتهٔ کامپیوتر و کسی که سالها با افسردگی و اختلال دوقطبی دستوپنجه نرم کرده. او خودش میگوید: «من داروهای روانپزشکی رو ول کردم، چون دوپامینم رو از رپ میگیرم، از فریاد زدن، از اینکه بالاخره یکی درد منو میفهمه.»
مفهوم اصلی ترک: ما جانورانی هستیم که به جای غذا، به درد معتادیم
عنوان ترک خودش همه چیز را میگوید: «جانوران دوپامین».
دوپامین همان هورمون لذت، پاداش و اعتیاد است. مغز ما برای بقا طراحی شده که وقتی غذا میخوریم، رابطه جنسی داریم یا موفقیت کسب میکنیم، دوپامین ترشح کند. اما نسل ما دیگر از این چیزها دوپامین نمیگیرد. ما از درد دوپامین میگیریم. از دعوا، از اعتراض، از دیدن خون، از شنیدن خبر اعدام یکی مثل خودمان، از فحش دادن به حکومت در چتهای خصوصی، از شنیدن ترک توماج در تاریکی اتاق.
استن پرات در این ترک دقیقاً همین را میگوید:
«ما جانوریم، دوپامینمون از درده از دیدن گریهٔ مادر، از شنیدن صدای شلیک از اینکه یکی مثل خودمون رو دار زدن ما دیگه از عشق حال نمیکنیم، از مرگ حال میکنیم»
این ترک اعتراف یک نسل است. نسلی که دیگر حتی از سکس، مواد یا الکل هم لذت نمیبره. تنها چیزی که هنوز بهشون حس زنده بودن میده، درد مشترک، خشم مشترک و امید مشترک به تغییر است؛ حتی اگر اون تغییر با خون به دست بیاید.
ساختار ترک و بیت دیوانهوار
بیت ترک توسط خود استن پرات و یک بیتمیکر گمنام به نام «شبح» ساخته شده. بیتی تاریک، سنگین، با بیس عمیق و سمپلهایی از صدای اعتراضات ۱۴۰۱، صدای شلیک، صدای گریه و حتی صدای اعدام (که بعداً معلوم شد صدای واقعی اعدام یکی از معترضان ۹۸ است). این بیت آنقدر سنگین است که خیلیها میگویند نمیتونن بیشتر از یک بار پشت سر هم گوش بدنش رو تحمل کنند.
ترک سه پارت دارد:
پارت اول: توصیف وضعیت روانی نسل «من قرص پروزاک رو با آب زایندهرود خشک میخورم بابام کارگره، ولی حقوقش حتی بنزین ماشین نداره ما نسل متادون و اینستاگرامیم دوپامینمون رو از لایک و از خبر اعدام میگیریم»
پارت دوم: حمله مستقیم به جامعه و حکومت «شما ما رو جانور کردید با فیلترینگ، با فقر، با اعدام، با تجاوز تو زندان حالا که جانور شدیم، تعجب نکنید اگه گاز بگیریم ما گرگیم، گرسنهایم، و شما گوسفندای چاقید»
پارت سوم: پیام به نسل خودش «بمیرید یا بجنگید، دیگه راه سومی نیست یا قرص بخورید و بخوابید تا مرگ یا تفنگ بردارید و بیدار شید ما جانورای دوپامینیم، مرگ ما رو زنده میکنه»
چرا این ترک اینقدر خطرناک و مهم است؟
۱. صداقت وحشتناک استن پرات هیچ کنایهای نمیزند. مستقیم میگوید ما به خشونت معتاد شدیم، به خون معتاد شدیم، چون این تنها چیزی است که هنوز حس میکنیم. این حرف برای خیلیها ترسناک است، چون تلخترین حقیقت نسل ماست.
۲. تشویق به خشونت؟ یا اعتراف به خشونت موجود؟ خیلیها گفتند این ترک «داعشوار» است و مردم را به خشونت دعوت میکند. اما استن پرات در مصاحبهٔ مخفیانهاش (که در تلگرام پخش شد) گفت: «من دعوت به خشونت نمیکنم. من فقط اعتراف میکنم که خشونت الان تو وجود همهٔ ماست. ما دیگه آدم نیستیم، جانور شدیم. این تقصیر کیه؟»
۳. تأثیر روانی عمیق بعد از انتشار ترک، موجی از خودکشی و همزمان موجی از فعالیتهای اعتراضی زیرزمینی شروع شد. خیلی از جوونا گفتند بعد از شنیدن این ترک، برای اولین بار احساس کردن تنها نیستن. یکی نوشت: «من فکر میکردم فقط من دیوونهام، اما انگار همهمون دیوونهایم.»
واکنشها و سرکوب
ترک بلافاصله در همهٔ پلتفرمها فیلتر شد. استن پرات در کمتر از ۴۸ ساعت پس از انتشار، ناپدید شد. تا امروز (آبان ۱۴۰۴) هیچ خبری از او نیست. شایعه هست که در بازداشت است، شایعه هست که فرار کرده، شایعه هست که خودش رو کشته. اما ترکش زنده است.
در X (توییتر) و اینستاگرام، هشتگ #جانوران_دوپامین ترند اول ایران شد. حتی خیلی از سلبریتیهای داخل ایران به صورت غیرمستقیم به آن واکنش نشان دادند. یکی از بازیگران معروف در استوری نوشت: «ما همه جانور شدیم…» و بعد سریع پاک کرد.
رپرهای دیگر هم واکنش نشان دادند:
- شایع: «استن حرف دل همهمون رو زد. فقط اون جراتش رو داشت.»
- توماج صالحی (از زندان): پیامی صوتی فرستاد و گفت «استن برادرمه. این ترک سرود انقلابه.»
- حصین: «این ترک منو برد به ۱۰ سال پیش خودم. همون حس بنبست.»
تحلیل عمیقتر: ما واقعاً جانور شدیم؟
بله. شدیم.
وقتی یک نسل ۳۰ ساله هیچوقت طعم آزادی رو نچشه، وقتی از بچگی بهش گفته شده «لباس مشکی بپوش، گریه کن، ساکت باش»، وقتی همهٔ راههای لذت معمولی (سفر، عشق، کار، آینده) بسته شده، مغز اون نسل تغییر میکنه. دوپامین فقط از درد ترشح میشه.
این همان چیزی است که روانشناسها بهش میگن «اعتیاد به تروما» (trauma bonding). ما به درد خودمون و درد همدیگه معتاد شدیم، چون این تنها چیزیه که هنوز واقعی به نظر میرسه. عشق فیک شده، موفقیت فیک شده، حتی اعتراض هم گاهی فیک شده. تنها چیزی که واقعی مونده، درد و خشم است.
استن پرات این رو فریاد زد.
جایگاه ترک در تاریخ رپ اعتراضی ایرانی
«جانوران دوپامین» بعد از «برای» شایع، «سوراخ موش بخر» توماج و «میجنگم» جاستینا، مهمترین ترک اعتراضی دههٔ اخیر است. این ترک نقطهٔ عطف است؛ جایی که رپ اجتماعی از «اعتراض» عبور کرد و به «اعتراف به بنبست کامل» رسید.
اگر «جنگ جنگ تا پیروزی» هیچکس امید داشت، اگر «برای» شایع همدردی داشت، «جانوران دوپامین» هیچ امیدی ندارد. فقط خشم خالص دارد. خشم یک نسل که دیگه چیزی برای از دست دادن ندارد.
متن کامل ترک (بدون سانسور)
[پارت اول] ما جانورای دوپامینیم، از درد حال میکنیم از دیدن خون تو خیابون، از شنیدن صدای شلیک قبلاً از عشق حال میکردیم، حالا از مرگ حال میکنیم از اینکه یکی مثل خودمون رو دار زدن، ارضا میشیم
بابام کارگره، ولی حتی پول قرص اعصاب نداره مامانم گریه میکنه، ولی اشکاش دیگه آب نداره من قرص پروزاک رو با آب زایندهرود خشک میخورم تو این مملکت حتی افسردگی هم لوکس شده، گرونه
[پارت دوم] شما ما رو جانور کردید، با وعدههای خالی با فیلترینگ، با فقر، با اعدام تو کوچه و خلیج حالا که گرگ شدیم، میگید چرا گاز میگیریم؟ ما گرسنهایم، شما گوسفندای چاقید، با عمامه و ریش
توماج تو زندانه، سامان تو تیمارستانه شریعه رو زدید، ولی صداش هنوز تو سرمونه ما دیگه آدم نیستیم، جانوریم، وحشیم اگه بیایم بیرون، این شهر رو با خاک یکسان میکنیم
[پارت سوم] بمیرید یا بجنگید، دیگه راه سومی نیست یا قرص بخورید و تا صبح خوابید یا تفنگ بردارید و تا صبح بیدار شید ما جانوران دوپامینیم، مرگ ما رو زنده میکنه
جنگ جنگ تا آخر، تا آخرین نفس تا آخرین گلوله، تا آخرین اشک ما یا آزاد میشیم، یا همه میمیریم ولی دیگه ساکت نمیمونیم، دیگه نمیتونیم
پایان
«جانوران دوپامین» فقط یک ترک نیست. این سرود نسل سوختهٔ واقعی است. نسلی که دیگه نه امید داره، نه ترس، نه آینده. فقط خشم داره. خشم خالص، خشم مقدس.
اگر تا حالا گوش ندادید، حتماً گوش کنید. ولی مراقب باشید. این ترک اعتیادآور است.
تبلیغات، صدای برند توئه؛ نذار بیصدا بمونه
قالبهای ایلاستریتور، از صفر شروع نکن؛ فقط خلاقیتت رو اضافه کن!
آموزش تبلیغات یعنی تبدیل ایده به درآمد!
لذت شنیدن بهترین آهنگ های کلاسیک جهان در سایت موزیک استارت.
خرید افزونه جت انجیناز آرتمیس;شروع حرفه برای فروشگاه آنلاینت.
برای ثبت استعداد ورزشی خود به سایت جوین تلنت سر بزنید.
برایخرید شال و روسری شیک و جذاب به سایت برلین اسکارف سر بزنید.
